Ο υλικός πολιτισμός που ερευνά το Λαογραφικό Μουσείο καλύπτει την παραγωγική δραστηριότητα (γεωργία, κτηνοτροφία, κ.λ.) και τις μεταποιητικές τεχνικές (υφαντική, ραπτική, κεντητική, ξυλοτεχνία, μεταλλοτεχνία, κεραμική κ.λ.) που εξυπηρετούν τις βασικές βιοτικές ανάγκες της κοινότητας (διατροφή, ένδυση, κατοικία), στο πλαίσιο της κοινωνικής οργάνωσης και της πνευματικής ζωής του ανθρώπου.

Οι συλλογές του Λ.Ε.Μ.Μ.-Θ. αποτελούνται από αντικείμενα της προβιομηχανικής εποχής από περιοχές της Μακεδονίας και της Θράκης. Είναι αντιπροσωπευτικές του τρόπου ζωής του λαού τους τελευταίους αιώνες, ως τα μέσα περίπου του 20ου αι., στα χωριά (ύπαιθρο) αλλά και στις πόλεις (αστικά κέντρα) και από τις πλουσιότερες σε αριθμό και ποικιλία αντικειμένων στον ελληνικό χώρο.

Τα αντικείμενα που ανήκουν στις συλλογές του Μουσείου και έχουν αποκτηθεί με δωρεές και αγορές περιλαμβάνουν τοπικές φορεσιές -πλήρεις ή μεμονωμένα τμήματα- κοσμήματα, υφαντά και κεντήματα, γεωργοκτηνοτροφικά εργαλεία και εργαλεία τεχνιτών και εμπόρων, οικιακά σκεύη, έπιπλα, μουσικά όργανα, παιχνίδια, φιγούρες και σκηνικά του θεάτρου σκιών, λατρευτικά και τελετουργικά σκεύη, ενδύματα και μάσκες μεταμφίεσης, πρώτες μηχανές (φωτογραφικές μηχανές, ραπτομηχανές κ.λ.), παλιές φωτογραφίες, κάρτες, πιστοποιητικά, έγγραφα, ομοιώματα κατασκευών σε κλίμακα (κατοικίες, υδροκίνητες ή άλλες μηχανές ) κ.α.

Η συλλεκτική πολιτική του Λ.Ε.Μ.Μ.-Θ. επικεντρώνεται καταρχάς στον έγκαιρο εντοπισμό αντικειμένων του παραδοσιακού πολιτισμού και στη διενέργεια των πράξεων που απαιτούνται για την απόκτησή τους -αγορές, δωρεές, δανεισμός.

Άξονας της πολιτικής αυτής είναι η συγκέντρωση αντικειμένων αντιπροσωπευτικών, κατά το δυνατόν, όλων των εκφάνσεων της ζωής στην προβιομηχανική κοινωνία. Βασικοί παράγοντες που συνεκτιμώνται, ιδίως στις περιπτώσεις αγοράς, είναι: η κατάσταση του αντικειμένου, η σπανιότητά του, η σχέση του με άλλα αντικείμενα του Μουσείου, η πληρότητα των τεκμηριωτικών στοιχείων του και φυσικά το κόστος του.

Η συλλογή μας υποστηρίζεται επιστημονικά από το αρχείο οπτικοακουστικών μέσων και τη βιβλιοθήκη του Λ.Ε.Μ.Μ.-Θ.